Câu chuyện thị trường toàn cầu suốt thời gian qua gần như xoay quanh một kỳ vọng: Khi nào Cục Dự trữ Liên bang Mỹ bắt đầu hạ lãi suất? Nhưng càng chờ, người ta càng nhận ra vấn đề có lẽ không còn nằm ở “thời điểm”. Khả năng thế giới đang bước sang một trạng thái khác – nơi chi phí vốn không còn rẻ như trước, và sẽ không sớm quay lại mức “dễ thở” như giai đoạn hậu Covid.

Sự dịch chuyển này không chỉ là câu chuyện của nước Mỹ. Nó đang định hình lại dòng vốn, thương mại và cách vận hành của doanh nghiệp trên phạm vi toàn cầu – trong đó có Việt Nam.

Khi tiền không còn "rẻ": Một trật tự tài chính mới đang hình thành

Nhưng khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ giữ lãi suất ở mức cao lâu hơn dự kiến nhằm kiểm soát lạm phát, tư duy đó bắt đầu đảo chiều. Dòng tiền trở nên chọn lọc hơn, nhà đầu tư thận trọng hơn, và các quyết định kinh doanh không còn dễ dàng như trước. Đồng USD duy trì sức mạnh, dòng vốn toàn cầu có xu hướng quay lại các tài sản an toàn và chi phí huy động vốn trên toàn thế giới tăng lên.

Đáng chú ý, kỳ vọng thị trường cũng đang thay đổi. Thay vì một chu kỳ nới lỏng nhanh, các ngân hàng trung ương lớn phát tín hiệu thận trọng hơn nhiều. Điều đó đồng nghĩa với việc “kỷ nguyên tiền rẻ” có thể chưa quay lại trong ngắn hạn.

Áp lực truyền dẫn: Từ thị trường vốn đến doanh nghiệp Việt

Với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, những thay đổi từ bên ngoài nhanh chóng tạo hiệu ứng lan tỏa.

Thứ nhất, áp lực tỷ giá và dòng vốn. Khi USD mạnh lên, việc giữ ổn định tỷ giá trở nên khó khăn hơn, buộc chính sách tiền tệ trong nước phải cân nhắc kỹ giữa hỗ trợ tăng trưởng và ổn định vĩ mô.

Thứ hai, chi phí vốn không còn thấp như trước. Dù mặt bằng lãi suất trong nước đã có xu hướng giảm, nhưng các doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận tín dụng, điều kiện vay vốn chặt chẽ hơn, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp chưa thể phục hồi hoàn toàn.

Thứ ba, yếu tố cầu bên ngoài chưa thực sự bền vững. Khi các nền kinh tế lớn duy trì chính sách thắt chặt, nhu cầu tiêu dùng và đầu tư toàn cầu khó có thể bật tăng mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu – một trong những động lực quan trọng của Việt Nam.

Doanh nghiệp đang đứng trước “bài toán kép”

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp Việt không chỉ đối mặt với chi phí vốn cao hơn, mà còn phải xử lý một bài toán khó hơn: tăng trưởng trong điều kiện nguồn lực hạn chế.

Một số xu hướng đã bắt đầu rõ nét, chẳng hạn như tái cấu trúc tài chính (giảm đòn bẩy, ưu tiên dòng tiền thay vì mở rộng bằng mọi giá), chọn lọc đầu tư (đối với các dự án kém hiệu quả hoặc dài hạn bị trì hoãn), tối ưu vận hành (thông qua cắt giảm chi phí, tăng hiệu suất)...

Sự phân hóa cũng bắt đầu lộ rõ hơn. Doanh nghiệp có nền tảng tài chính tốt hoặc có khả năng tiếp cận vốn quốc tế như khối FDI thường phục hồi nhanh hơn. Ngược lại, nhóm doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, chịu áp lực lớn hơn cả về dòng tiền lẫn thị trường.

Điều này tạo ra một trạng thái khá đặc biệt: nền kinh tế vẫn tăng trưởng, nhưng không phải tất cả đều “đi cùng tốc độ”.

Bài toán thích nghi trong bối cảnh mới

Nếu trước đây, lãi suất cao được xem là yếu tố chu kỳ, thì hiện tại, doanh nghiệp buộc phải nhìn nó như một yếu tố cấu trúc. Thích nghi trong bối cảnh hiện nay không chỉ là cắt giảm chi phí, mà còn là thay đổi tư duy tăng trưởng: từ tăng trưởng dựa vào vốn chuyển sang tăng trưởng dựa vào hiệu quả, từ mở rộng nhanh chuyển sang phát triển bền vững, và từ phụ thuộc vào thị trường bên ngoài chuyển sang đa dạng hóa nguồn thu.

Ở cấp độ vĩ mô, đây cũng là thời điểm để tái định vị mô hình tăng trưởng, trong đó đầu tư công đóng vai trò dẫn dắt, đẩy mạnh hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân, cải cách thể chế và hành lang pháp lý, tạo điều kiện cho môi trường kinh doanh.

Thị trường có thể vẫn tiếp tục chờ đợi thời điểm Cục Dự trữ Liên bang Mỹ hạ lãi suất. Nhưng ngay cả khi điều đó xảy ra, nhiều khả năng thế giới sẽ không quay lại trạng thái cũ. Bởi chi phí vốn cao hơn, dòng tiền thận trọng hơn và cạnh tranh gay gắt hơn đã và đang tạo ra một thị trường ngày càng sàng lọc rõ ràng hơn.

Với doanh nghiệp Việt, câu hỏi vì thế không còn là khi nào điều kiện thuận lợi quay lại, mà là làm thế nào để tồn tại và phát triển trong một môi trường ít thuận lợi hơn – nhưng cũng sàng lọc hơn. Và chính trong quá trình sàng lọc đó, những doanh nghiệp thích nghi nhanh, quản trị tốt, có chiến lược dài hạn và uy tín vững mạnh rõ ràng sẽ là những người đi tiếp trong chu kỳ mới.

Vietnam Report