Thực tế những năm vừa qua, nhiều DN trong nước đã bị cơ quan thuế truy thu nhiều tỷ đồng vì các hành vi trốn thuế. Riêng đối với hiện tượng chuyển giá của một số DN FDI, tại Chỉ thị số 1617/CT-TTg ngày 19/9/2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường thực hiện và chấn chỉnh quản lý FDI trong thời gian tới, một đề án về chống chuyển giá đã được Thủ tướng Chính phủ giao các bộ, ngành, địa phương liên quan xây dựng và hoàn tất trong quý IV/2011, nhưng đến nay, đề án này vẫn chưa được công bố.

Trước những bức xúc chính đáng của dư luận xã hội về hiện tượng chuyển giá, trong đó có cả các bức xúc của rất nhiều DN FDI kinh doanh tốt, tuân thủ luật pháp Việt Nam và thông lệ quốc tế, bài viết này không muốn đi sâu về trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước về FDI trước hiện tượng chuyển giá – trốn thuế này, mà chỉ muốn đề cập đến vai trò của cộng đồng DN, các hiệp hội DN có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam hiện nay, như Amcham, Eurocham, Kocham… nói chung, các DN FDI nói riêng và đề xuất cách ứng xử, xử lý đối với vấn đề trên.

Thứ nhất, không đánh đồng giữa người tốt với người xấu, làm dư luận xã hội vốn đã nhiều lo lắng, lại có thêm những suy nghĩ không phải về cộng đồng DN FDI nói chung tại Việt Nam.

Phải khẳng định rằng, đóng góp của cộng đồng DN FDI cho phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam trong giai đoạn vừa qua là rất lớn, cả về bổ sung nguồn vốn cho đầu tư phát triển, giải quyết công ăn việc làm, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, gia tăng kim ngạch xuất khẩu và nộp ngân sách. Rất nhiều DN FDI hoàn thành tốt các nghĩa vụ về thuế và chung tay trong các hoạt động từ thiện, xóa đói giảm nghèo, bảo vệ môi trường.

Thứ hai, cần sớm xác định rõ những “con sâu bỏ rầu nồi canh” trong các nghi vấn hiện tượng chuyển giá của một số DN FDI để xử lý thật nghiêm, làm gương cho các DN khác. Đây cũng là một trong những kiến nghị của nhiều DN FDI.

Thứ ba, cơ quan quản lý nhà nước về FDI và cơ quan quản lý hoạt động của các hiệp hội DN FDI tại Việt Nam cần trao đổi cởi mở, thẳng thắn về hiện tượng chuyển giá với các hiệp hội có thành viên chuyển giá.

Kinh nghiệm quản lý các DN FDI thời gian vừa qua cho thấy, sự ủng hộ của các hiệp hội này đối với công tác quản lý nhà nước về FDI là không nhỏ. Các ý kiến đóng góp của các hiệp hội trong việc hoàn thiện hệ thống luật pháp Việt Nam, cải cách thủ tục hành chính, nâng cao sức cạnh tranh của môi trường đầu tư Việt Nam… thông qua các diễn đàn, như Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam (VBF) hàng năm là những dẫn chứng cụ thể.

Đến nay, trước hiện tượng chuyển giá, bên cạnh việc góp ý đối với những tồn tại trong hệ thống pháp luật và quản lý pháp luật của Việt Nam, các hiệp hội còn có thể góp ý trong nội bộ về việc tuân thủ pháp luật Việt Nam, đưa ra các giải pháp chung thích hợp để giữ gìn uy tín chung của chính họ.

Các bài học về kinh nghiệm quản lý DN FDI còn cho thấy, cần tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ, đồng thời khuyến khích cộng đồng DN FDI làm ăn nghiêm túc. Gần đây, các đại diện của DN FDI hoạt động thành công tại Việt Nam đã có mặt trong thành phần đoàn doanh nghiệp Việt Nam đi xúc tiến đầu tư, họ đã thay chúng ta trả lời về các vấn đề tham nhũng, thủ tục hành chính…, đem lại lòng tin cho cộng đồng quốc tế đối với Việt Nam.

Rõ ràng, với định hướng đầu tư, kinh doanh lâu dài tại Việt Nam và tuân thủ luật pháp nước sở tại, cũng như pháp luật quốc tế của đa số các nhà đầu tư nước ngoài, hiện tượng chuyển giá chắc chắn sẽ bị chính các hiệp hội lên án, góp phần ngăn chặn.

Thứ tư, có thể có nhiều cách xử lý hành vi chuyển giá, nhưng cần dựa trên quy định của pháp luật và truyền thống hiếu khách của Việt Nam. Trước hết, cần nhận thức rõ để lựa chọn giữa hai cách làm đối với vấn đề chuyển giá, đó là “làm ồn ào”ù và “làm không ồn ào”ù.

Làm ồn ào có nghĩa là mọi chuyện, tuy mới là nghi vấn, là “nghi án”, nhưng đã đưa hết lên báo chí, dẫn đến hậu quả là, những doanh nghiệp tốt cũng bị mang tiếng, mà kết quả xử lý còn chưa thấy rõ. Làm không ồn ào là việc các cơ quan quản lý nhà nước liên quan đến vấn đề chuyển giá (thuế, tài chính, hải quan, thị trường, thương mại, kế hoạch,…) ngồi lại với nhau làm rõ các nghi vấn về chuyển giá, xử lý nghiêm túc các đối tượng này, sau đó mới công bố thông tin “đúng tội – đúng người” cho báo chí phê phán.

Ngoài ra, ở góc độ nào đó, nhà đầu tư nước ngoài đến Việt Nam đầu tư và kinh doanh là khách của Việt Nam. Trong các tiêu chí đánh giá về sức cạnh tranh của môi trường, đầu tư, ngoài các tiêu chí cơ bản về cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực, thể chế, thị trường…, còn có tiêu chí về thái độ ứng xử và môi trường xã hội. Do vậy, việc gặp gỡ riêng, xử lý nghiêm túc những sai phạm của các DN chuyển giá có lẽ sẽ có hiệu quả hơn cách làm ồn ào.